Po świętej Agnieszce napije się wół na ścieżce.
O przysłowiu
„Po świętej Agnieszce napije się wół na ścieżce.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „zwierzęta”. Powiązane obszary to „kalendarzowe”, „religia i obyczaje”, „droga i podróż”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Kalendarzowe przysłowie zapowiada odwilż po dniu świętej Agnieszki. Woda pojawiająca się na ścieżce ma być tak obfita, że może napić się z niej wół, co obrazowo przedstawia topnienie śniegu i lodu. To rytmiczna obserwacja, nie pewna prognoza. Zimą odwilż może nadejść wcześniej, później albo wcale nie utrzymać się długo, a kałuże szybko ponownie zamarzają. Imię świętej wyznacza punkt w kalendarzu, nie przyczynę zjawiska. Przysłowie można docenić jako językowy obraz sezonu, lecz planowanie drogi, opieki nad zwierzętami i prac gospodarskich wymaga aktualnych danych oraz ostrożności na śliskiej nawierzchni.
Kiedy używamy?
Zdanie pasuje do rozmowy o styczniowej odwilży lub kalendarzowych przepowiedniach pogody. Należy szanować różne podejścia religijne i nie traktować formuły jako komunikatu meteorologicznego ani instrukcji pojenia zwierząt.
Na drodze pojawiły się wielkie kałuże i babcia powiedziała: „Po świętej Agnieszce napije się wół na ścieżce.” Gospodarz sprawdził jednak oblodzenie oraz zapewnił zwierzętom czystą wodę w bezpiecznym miejscu.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Rym „Agnieszce–ścieżce” łączy datę z widocznym skutkiem odwilży. Wół powiększa skalę obrazu, dzięki czemu nawet niewielka zmiana temperatury brzmi jak wyraźny przełom sezonu.