Postać anielska, dusza diabelska.
O przysłowiu
„Postać anielska, dusza diabelska.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako aktualne. Jego główna kategoria tematyczna to „ogólne”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Łagodny lub atrakcyjny wygląd zostaje przeciwstawiony nieżyczliwemu postępowaniu. Anioł i diabeł tworzą mocny kontrast pozoru oraz rzeczywistych intencji. Powiedzenie ostrzega, że pierwsze wrażenie nie wystarcza do poznania człowieka. Nie pozwala jednak odwrócić tej myśli i uznać, że osoba o ujmującej powierzchowności musi coś ukrywać lub z natury zasługuje na podejrzliwość.
Kiedy używamy?
Można zastosować je do opisanej już rozbieżności między słowami a czynami, zwłaszcza w analizie bohatera literackiego. W realnych relacjach lepiej wskazać konkretne zachowanie, które zawiodło zaufanie. Ocena samej twarzy, stroju lub sposobu mówienia pozostaje zbyt słabą podstawą.
W opowiadaniu gospodarz serdecznie witał gości, lecz za ich plecami rozpowszechniał krzywdzące plotki. Czytelniczka skomentowała: „Postać anielska, dusza diabelska.” W rozmowie podkreślono, że zarzut wynika z konkretnych czynów bohatera, a nie z tego, że jego życzliwy uśmiech sam w sobie miałby być podejrzany.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Religijne postacie pełnią funkcję metaforycznych przeciwieństw; nie rozpoznajemy dzięki nim czyjejś duszy. „Diabelska” to ostra ocena wpisana w cytat, nie diagnoza. Przydatne odczytanie zachęca do uważności na postępowanie, nie do pochopnego osądzania ludzi na podstawie wyglądu.