Darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda.

1 Co oznacza?

Przysłowie przypomina, że prezent należy przyjąć z wdzięcznością, zamiast natychmiast wyszukiwać jego wady lub oceniać wartość. Obraz odwołuje się do oglądania zębów konia przy szacowaniu wieku i kondycji zwierzęcia. W sensie przenośnym krytyczne „oględziny” darmowego daru mogą okazać brak taktu. Zdanie nie nakazuje jednak przyjmować rzeczy niebezpiecznych, kłopotliwych albo obciążonych warunkami. Odbiorca ma prawo odmówić, zapytać o koszty i zadbać o bezpieczeństwo. Kluczowe są proporcja oraz szacunek wobec intencji darczyńcy.

2 Kiedy używamy?

Używa się go, gdy ktoś narzeka na kolor, markę czy drobną niedogodność bezpłatnego przedmiotu albo przysługi. Pasuje do lekkiej rodzinnej rozmowy i komentarza o bonusie. Nie powinno ucinać pytań o stan techniczny sprzętu, ukryte opłaty, alergeny czy zobowiązania prawne. W takich sytuacjach ostrożność jest rozsądna. Naturalne zastosowanie dotyczy niedoskonałości, które nie zmieniają bezpieczeństwa ani celu prezentu; wtedy powiedzenie zachęca, by najpierw docenić gest.

Przykład: Rower miał kilka rys, ale działał bez zarzutu, więc darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda, choć przed pierwszą jazdą sprawdzili dokładnie hamulce i stan obu opon.

Artykuł o dziewiętnastowiecznym słowniku włosko-polskim przytacza w tabeli formę „Darowanemu koniowi w zęby nie zaglądają” jako odpowiednik włoskiej paremii. To leksykograficzne poświadczenie bliskiego wariantu.

Granice ustaleń: Źródło dokumentuje opisane poświadczenie formy „Darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda.” lub jej bliskiego wariantu, lecz nie ustala pierwszego użycia ani pewnej genezy.