Kto nie winien – ten się bać nie powinien, kto nabroił – niech się boi.

1 Co oznacza?

Przysłowie łączy spokój sumienia z poczuciem bezpieczeństwa, a obawę z przewidywaniem konsekwencji własnego przewinienia. Ma zachęcać do uczciwego postępowania: kto niczego nie ukrywa, nie musi bać się ujawnienia swoich czynów. To jednak moralny ideał, nie wiarygodna metoda rozpoznawania winy. Człowiek niewinny również może odczuwać lęk, zwłaszcza kiedy nie wie, jak zostanie potraktowany.

2 Kiedy używamy?

Zdanie bywa używane podczas rozmowy o sprawdzaniu faktów, odpowiedzialności lub przyznaniu się do błędu. Warto unikać wypowiadania go jako nacisku na przestraszoną osobę. Sam strach nie zastępuje dowodów, a deklarowana pewność siebie nie potwierdza uczciwości ani prawdziwości przedstawianej wersji wydarzeń.

Gdy grupa ustalała, kto uszkodził wspólny sprzęt, ktoś powiedział: „Kto nie winien – ten się bać nie powinien, kto nabroił – niech się boi.”. Opiekun przypomniał jednak, że nie będą oceniać zdenerwowania uczestników, tylko spokojnie odtworzą przebieg zdarzenia.

3 Pochodzenie i historia

pochodzenie nieustalone.

„Nabroić” znaczy w tym kontekście dopuścić się niewłaściwego zachowania lub narobić szkód. Objaśnienie nie określa zasad prawnych ani nie zastępuje rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Sens wychowawczy można zachować bez sugerowania, że każdy lęk jest przyznaniem się do winy. Bezpieczna rozmowa powinna umożliwiać również wyjaśnienie pomyłki i naprawienie szkody.