Kto ma dużo roli – ten się najada do woli, kto ma mórg niewiele – temu głód przyjacielem.
O przysłowiu
„Kto ma dużo roli – ten się najada do woli, kto ma mórg niewiele – temu głód przyjacielem.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „bieda”. Powiązane obszary to „przyjaźń”, „jedzenie”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Wielkość uprawianego gospodarstwa zostaje połączona z dostępem do jedzenia: dużo ziemi ma zapewniać sytość, a niewielki areał oznaczać niedostatek. Rola to tutaj grunt uprawny, zaś morgi są jednostkami powierzchni. Głód nazwany przyjacielem jest gorzką personifikacją czegoś, co stale towarzyszy człowiekowi. Nie chodzi o pochwałę głodowania, lecz o obraz trudności wynikających z ograniczonych zasobów.
Kiedy używamy?
Powiedzenie można omawiać w rozmowie o znaczeniu ziemi dla utrzymania gospodarstwa i o nierównościach materialnych. Warto zaznaczyć, że sam areał nie rozstrzyga o sytuacji rodziny. Znaczenie mają również warunki uprawy, uzyskane plony, koszty oraz inne dostępne źródła utrzymania.
Podczas czytania opowieści o dwóch gospodarstwach uczeń przytoczył: „Kto ma dużo roli – ten się najada do woli, kto ma mórg niewiele – temu głód przyjacielem.”. Zauważył, że zdanie akcentuje różnicę zasobów, ale nie dowodzi, iż właściciel mniejszego pola pracuje mniej starannie.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Nie przeliczamy morgi na jedną uniwersalną wielkość, ponieważ samo hasło nie określa systemu miar. Sytość i głód tworzą wyostrzony kontrast, a nie bezwyjątkową prognozę losu gospodarzy. Niedostatek nie odbiera człowiekowi godności i nie oznacza, że powinien pogodzić się z brakiem pomocy.