Chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat!
O przysłowiu
„Chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat!” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „zwierzęta”. Powiązane obszary to „rodzina”, „wojna i władza”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Wykrzyknienie przedstawia jako niezwykłą sytuację, w której świnia i doglądający jej pastuch zachowują się jak bliscy towarzysze. „Za pan brat” oznacza poufałą, serdeczną relację, a wizja końca świata komicznie wyolbrzymia zaskoczenie. Fraza bywa komentarzem do niespodziewanego sojuszu, zgody dawnych przeciwników lub przekroczenia hierarchii. Nie musi potępiać pojednania. Często właśnie współpraca osób z różnych ról jest korzystna, a zdziwienie ujawnia jedynie wcześniejsze oczekiwania. Porównania człowieka do świni mogą obrażać, dlatego lepiej odnosić obraz do układu ról lub fikcyjnej sceny, nie do godności konkretnej osoby.
Kiedy używamy?
Zwrot pasuje jako teatralny, żartobliwy komentarz do nieoczekiwanej zgody, jeśli wszyscy akceptują ton. Nie powinien poniżać pracownika, hodowcy ani żadnej ze stron. W formalnej sytuacji lepiej po prostu nazwać zaskakujące porozumienie.
Dwa zwykle rywalizujące działy wspólnie obroniły jeden projekt. Dyrektor zażartował: „Chyba kończy się świat – świnia z pastuchem za pan brat!” Zaraz pochwalił współpracę bez obrażania uczestników.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Hiperbola końca świata i rym „świat–brat” nadają zgodzie pozór zdarzenia niemożliwego. Współcześnie komizm warto oddzielić od hierarchicznego lub odczłowieczającego oceniania ludzi.