Z jedynaka jak nie pies, to sobaka.

1 Co oznacza?

Przysłowie wyraża dawny i krzywdzący stereotyp, według którego rozpieszczany jedynak ma wyrastać na człowieka złego; nie opisuje rzeczywistej cechy osób bez rodzeństwa.

2 Kiedy używamy?

Ze względu na obraźliwy wydźwięk najlepiej przytaczać je wyłącznie przy omawianiu folkloru i dawnych stereotypów, a nie jako ocenę konkretnego dziecka lub dorosłego.

Przykład: Badaczka przywołała powiedzenie „Z jedynaka jak nie pies, to sobaka” jako przykład dawnego stereotypu, nie jako prawdę o jedynakach.

Samuel Adalberg zapisał wariant „Z jedynaka — pies albo sobaka” oraz wersję „Z pieszczocha jedynaka będzie pies lub sobaka”; współczesne badanie folkloru łączy te teksty z negatywnym stereotypem jedynaka.

WSJP PAN notuje polskie słowo „sobaka” w znaczeniach „pies” i „wyzwisko” oraz wskazuje jego rosyjskie i ukraińskie pochodzenie. Samo to słowo nie dowodzi jednak zapożyczenia całego przysłowia, dlatego pochodzenie pozostaje nieustalone.