Gdy na św. Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie.
O przysłowiu
„Gdy na św. Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „zwierzęta”. Powiązane obszary to „pogoda”, „kalendarzowe”, „religia i obyczaje”, „droga i podróż”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Przysłowie zapowiada zmianę pogody między dniem świętej Barbary a Bożym Narodzeniem. Jeśli wcześniej panuje mróz i gęś może chodzić po zamarzniętej wodzie, święta mają być łagodne i mokre. Kontrast lodu oraz wody tworzy łatwą do zapamiętania zależność. Jest to kulturowa obserwacja sezonowa, a nie pewna prognoza meteorologiczna; przebieg pogody nie musi odpowiadać rymowi. Nazwy świąt porządkują czas i wiążą przyrodę z kalendarzem religijnym. Można docenić obrazowość zdania bez uznawania go za regułę naukową ani deklarację wiary.
Kiedy używamy?
Zwrot pasuje podczas grudniowego mrozu, obserwacji zamarzniętego stawu lub rozmowy o przysłowiach pogodowych. Nie powinien decydować o bezpieczeństwie na lodzie ani zastępować prognozy. Na zamarzniętą wodę wolno wchodzić tylko przy potwierdzonych warunkach i zgodnie z lokalnymi zasadami.
Widząc gęsi przy skutej zatoczce, dziadek przypomniał: „Gdy na św. Barbarę gęś chodzi po lodzie, to Boże Narodzenie będzie po wodzie.” Rodzina potraktowała to jako ciekawy rym, a pogodę sprawdziła osobno.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Rym „lodzie–wodzie” opiera całą konstrukcję na przeciwieństwie stanów wody. Formuła łączy kalendarz, zwierzęcy obraz i oczekiwanie pogodowej odmiany.