Gdy na św. Barbarę mróz, sanie na górę włóż, a szykuj dobry wóz.
O przysłowiu
„Gdy na św. Barbarę mróz, sanie na górę włóż, a szykuj dobry wóz.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „pogoda”. Powiązane obszary to „kalendarzowe”, „religia i obyczaje”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
To rozbudowana gospodarska zapowiedź, w której mróz w dniu Barbary ma poprzedzać warunki bardziej odpowiednie dla wozu niż dla sań. Dwa polecenia uzupełniają się: jeden sprzęt należy odstawić, drugi przygotować do pracy. Obraz podkreśla konieczność dostosowania transportu do drogi. Związek między pogodą pojedynczego dnia a dalszym sezonem pozostaje jednak treścią przysłowia, nie potwierdzoną regułą planowania.
Kiedy używamy?
Można zestawić to hasło z krótszym powiedzeniem nakazującym jedynie schowanie sań. Dodatkowa wzmianka o wozie czyni praktyczny sens obrazu wyraźniejszym. Takie porównanie dotyczy podobieństwa treści; bez źródła nie pozwala ustalić, kolejności pojawienia się obu form ani zależności między nimi.
W muzeum pokazano obok siebie sanie i wóz gospodarski. Przewodnik przytoczył: „Gdy na św. Barbarę mróz, sanie na górę włóż, a szykuj dobry wóz.”, a zwiedzający wskazali, do jakich warunków pasuje każdy z pojazdów, bez traktowania rymu jako prognozy nadchodzącej zimy.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Sformułowanie „na górę włóż” odczytujemy jako odłożenie sań do przechowania. Hasło nie gwarantuje bezśnieżnego sezonu i nie uzasadnia rezygnacji z przygotowań na zimowe utrudnienia. Przy realnym wyjeździe liczą się aktualne warunki, stan sprzętu i bezpieczeństwo drogi, a nie zgodność daty z pogodowym powiedzeniem.