Na św. Agatę wysuszysz na słońcu szmatę.
O przysłowiu
„Na św. Agatę wysuszysz na słońcu szmatę.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „pogoda”. Powiązane obszary to „kalendarzowe”, „religia i obyczaje”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Kalendarzowe powiedzenie zapowiada słoneczną i dość suchą pogodę w okolicy dnia świętej Agaty. Zwykła szmata schnąca na słońcu jest prostym sprawdzianem aury: jeśli wilgoć szybko znika, dzień wydaje się łagodniejszy niż typowy środek zimy. Formuła nie gwarantuje jednak bezchmurnego nieba ani wysokiej temperatury. W różnych miejscach mogą wystąpić mróz, opady lub silny wiatr, a słońce nie zawsze oznacza bezpieczne warunki. Imię świętej wyznacza punkt w kalendarzu, nie powoduje pogody. Przysłowie można potraktować jako pogodny komentarz, lecz pranie, podróż i prace na zewnątrz warto planować według aktualnej prognozy.
Kiedy używamy?
Zwrot pasuje do słonecznego zimowego dnia albo rozmowy o kalendarzowych obserwacjach. Należy zachować neutralność wobec odniesienia religijnego i nie traktować rymu jako pewnej instrukcji pogodowej.
Lutowe słońce szybko osuszyło ręcznik i babcia powiedziała: „Na św. Agatę wysuszysz na słońcu szmatę.” Potem sprawdziła prognozę, zanim zostawiła resztę prania na dworze.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Rym „Agatę–szmatę” łączy datę z codzienną czynnością. Konkretna rzecz zamiast abstrakcyjnej temperatury sprawia, że obserwacja jest łatwa do wyobrażenia i zapamiętania. Pogoda zachowuje jednak zmienność.