Na św. Ambroży poprawiają się mrozy.
O przysłowiu
„Na św. Ambroży poprawiają się mrozy.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „pogoda”. Powiązane obszary to „kalendarzowe”, „religia i obyczaje”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Słowo „poprawiają” brzmi zwykle korzystnie, ale w tym zdaniu dotyczy nasilania się mrozu. Powiedzenie zapowiada zatem większe zimno, a nie poprawę pogody rozumianą jako ocieplenie. Imię Ambrożego pełni funkcję znaku kalendarzowego, któremu przypisano określoną zmianę warunków. Krótki rym nie mówi, jak silny będzie mróz, gdzie ma wystąpić ani jak długo potrwa. Nie daje więc podstaw do dokładnej prognozy. Można go czytać jako obraz sezonowych oczekiwań i językowy sposób porządkowania czasu. Rzeczywistą temperaturę trzeba ustalić na podstawie pomiarów i aktualnych informacji, nie samego brzmienia imienia.
Kiedy używamy?
Hasło sprawdza się w rozmowie o rymach pogodowych lub o nietypowym znaczeniu czasownika. Przy praktycznym planowaniu drogi czy pracy na zewnątrz potrzebne są dane dotyczące konkretnego miejsca.
Uczeń przeczytał: „Na św. Ambroży poprawiają się mrozy.” Początkowo sądził, że chodzi o odwilż. Po rozmowie zauważył, że „poprawa” odnosi się do mrozu, czyli do tego, że robi się jeszcze zimniej.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Odwrócenie zwykłego skojarzenia ze słowem „poprawa” jest najciekawszym elementem zapisu. Omówienie nie przypisuje mu pewnej daty ani potwierdzonej skuteczności meteorologicznej.