W dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty.
O przysłowiu
„W dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty.” to polskie przysłowie oznaczone w zbiorze jako historyczne. Jego główna kategoria tematyczna to „pogoda”. Powiązane obszary to „kalendarzowe”, „czas”, „dom”, „religia i obyczaje”, „przysłowia o wiosna”.
Opracowanie redakcyjne
Znaczenie, kontekst i użycie
Co oznacza?
Promień słońca wpadający do domu w dniu Agaty staje się zapowiedzią zbliżającej się wiosny. Zima jest pokazana jak krata, zza której cieplejsza pora roku dopiero wygląda. Taki obraz oddaje oczekiwanie na zmianę, niekoniecznie natychmiastowy koniec chłodów. Zdrobnienia „słonko”, „okienko” i „wiosenka” nadają wypowiedzi pogodny, niemal baśniowy ton oraz łagodzą obraz zimowego uwięzienia.
Kiedy używamy?
Hasło można wykorzystać podczas rozmowy o uosobieniu pór roku i o sposobach wyrażania nadziei w przysłowiach. Warto odróżnić poetycki znak od pomiaru temperatury czy prognozy. Przebłysk słońca nie wyznacza pewnego terminu rozpoczęcia prac ogrodowych ani odłożenia ciepłych ubrań.
Widząc jasną plamę na podłodze, nauczycielka przeczytała dzieciom: „W dzień św. Agaty, jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat poogląda zza zimowej kraty.”. Poprosiła je o narysowanie wiosny zaglądającej zza kraty, wyjaśniając, że tworzą ilustrację metafory, a nie mapę przewidywanej pogody.
Pochodzenie i historia
pochodzenie nieustalone.
Agata pełni rolę kalendarzowego punktu odniesienia. Nie dopisujemy konkretnej daty ani skuteczności wróżby bez odpowiednich danych. Światło w oknie może być przyjemną oznaką chwilowego przejaśnienia, lecz dalsza pogoda zależy od szerszych warunków. Sens językowy pozostaje czytelny także wtedy, gdy po słonecznym dniu wróci mróz.